سکوت به مثابه ارتباط در روان‌درمانی تحلیلی

ترجمه و تلخیص: دکتر فرزانه محمدی

فروید در روانکاوی کلاسیک، سکوت را “قوی ترین شکل مقاومت” نسبت به افکار انتقالی دربارهٔ روانکاو درنظر گرفت. فرنزی نیز کلامی‌کردن را به عنوان شکلی از تخلیهٔ تکانه‌های غریزی درنظر می‌گرفت که سکوت به نوعی مانع آن می‌شود. Reik (1926) جزء اولین افرادی بود که باور داشت اثر هیجانی سکوت نادیده گرفته شده است. از آن به بعد روانکاوان دیگر نیز به معنا و هدف سکوت بیمار و درمانگر در روان‌درمانی پرداختند، برای مثالStrean (1969) بیان می‌کند اگرچه اغلب مداخلات درمانی به استفاده از زبان گفتاری نیاز دارد ولی برخی از بیماران در «مرحلهٔ غیرکلامی‌رشد تثبیت شده‌اند و در نتیجه به اشکالی از مداخلهٔ غیر کلامی‌نیاز دارند» قبل از آن‌که بتوانند افکار و احساساتشان را در قالب کلمات بیان کنند.

در نهایت ادبیات تحلیلی سکوت را به عنوان شکلی از تعامل در رابطه درمانی درنظر گرفت و به پیچیدگی‌های آن به عنوان ابزار تعامل و دفاع پرداخته شد که در ادامه بطور خلاصه با هم مرور می‌کنیم:

1- سکوت بیمار
* سکوت ممکن است خشم، ترس، افسردگی، بی علاقگی، انزوا یا فقدان هیجان در بیمار را دربرداشته باشد (Liegner، 1971)
* سکوت تنها ” فقدان کلمات نیست بلکه حضوری فعال است”. سکوت ممکن است اضطراب ناهشیار مرتبط با موضوعی تعارض برانگیز در بیمار را به اضطرابی هشیار و قابل کنترل در ارتباط با رابطه تحلیلی تبدیل کند. در نتیجه اضطراب سکوت شکلی از خود سانسوری است تا فرد را مطمئن سازد چیز اشتباهی نمی‌گوید که هیجانات پرخاشگری، انتقامجویانه یا جنسی وی را برملا کند (Sabbadini، 1991) .
* سکوت در درجه اول تلاشی برای مقابله با ظهور مجدد یک میل غریزی خطرناک فوری است و در درجه دوم مقابله با نیروهایی است که سیستم باثبات کنونی را تهدید می‌کنند (Kurtz، 1084) .
* بیمار در سکوت، ترس و اضطراب و یا میل برای واپسروی به فضایی امن ( غالبا در فانتزی بصورت رحم یا خواب نمادسازی می‌شود) را منتقل می‌کند. بطور هشیارتر سکوت بیمار معرف بی میلی وی برای صحبت کردن در خصوص یک موضوع خاص یا دشواری ترجمه افکار و احساسات هضم نشده قبلی به کلمات است (Storr، 1990) .
* (liera (1995سکوت بیماران را با مفهوم انتقال دربرگیرنده/وابسته Modell مفهوم سازی میکند که معادل رابطه کودک -مادر است و می‌تواند تعارضات رشدی را دوباره زنده کند. او از احساسات، خلق و تجربیات انتقال متقابل خودش استفاده میکرد تا آنچه در رابطه با بیماران ساکتش اتفاق می‌افتد را بفهمد. به نظر liera هم درمانگر و هم بیمار مراحل تحولی اولیه را در فضای انتقالی دوباره تجربه می‌کنند. فضای ساکت و دربرگیرنده و نگرش درمانگر، خودمختاری زیادی در بیماران پرورش می‌دهد بگونه ای که بتوانند تعارضات دلبستگی اولیه مانند درهم آمیختگی و یا فردیت را حل و فصل کنند.
* سکوت ممکن است حاکی از سازگاری و سلامت روانشناختی باشد. بیمار در به همان اندازه که از چیزی میگریزد به سمت چیز دیگری می‌رود مثلا حالتی که در آن نسبتا احساس امنیت می‌کند و می‌تواند درباره مشکلی که وی را اذیت می‌کند کارهایی انجام دهد.
* (Nacht (1971درمیان بسیاری از معناها و کارکردهای مثبت سکوت بیمار، احساسات لذت، هماهنگی، پذیرش، تایید و درک را شناسایی کرده است. او معتقد است وقتی به برخی از بیماران اجازه داده می‌شود ساکت بمانند احساس رضایت و آزادی می‌کنند و گاهی همین به حل شدن مقاومت کمک می‌کند. وی سکوت را به عنوان عاملی یکپارچه کننده درنظر گرفت. Nacht اظهار می‌کند که فانتزی درهم آمیختگی با رشد زبان از هم می‌پاشد و لحظات سکوت بیمار معادل اتحاد کامل بین خود و ابژه (بیمار و روانکاو) است. میل ضمنی روانکاو برای کمک و پذیرش کامل موقعیت در نهایت به یکپارچگی و رشد خود می‌انجامد. به این معنا، رابطه کلامی‌به رابطه قوی غیرکلامی‌وابسته است.
* (Shafii (1973 بر “جنبه‌های انطباقی سکوت” تاکید می‌کند که چگونه می‌تواند تجربه ای مثبت و خلاقانه باشد. کنترل بدن، حرکت و توانایی ساکت نشستن می‌تواند در کنترل عواطف و حل مسئله مبتنی بر واقعیت نیز نقش داشته باشد و به رشد بیانجامد. سکوت به فرد فرصت می‌دهد “درد فیزیکی را تحمل کند، بر تنش بدنی تسلط یابد و صبر را پرورش دهد”. از طریق کاربرد فعال سکوت فرد ممکن است به سطوح پیش کلامی‌واپسروی کند و رابطه مادر-کودک و مرحله اعتماد بنیادین را دوباره زندگی کند.

2- سکوت درمانگر
(Lang 1973، 1976، 1982، 1988) شاید پرکارترین نویسنده و روانکاوی باشد که به اهمیت سکوت درمانگر پرداخته است. از نظر او سکوت می‌تواند بطور مناسب استفاده شود و نقش نگهدارنده و دربرگیرنده برای بیمار داشته باشد یا و بطور نادرست مورد استفاده قرار گیرد و به عنوان”شکست در مداخله” محسوب گردد.

* از نظر (Lang 1973) سکوت درمانگر میتواند به معنای پذیرش و تحمل جنبه‌هایی از بیمار باشد که از نظر دیگران ناخوشایند است و درمانگر را قادر می‌کند تا از قضاوت اخلاقی یا انتقاد از بیمار اجتناب کند. سکوت می‌تواند فرصت شکل‌گیری انتقال را فراهم آورد و در روند تداعی‌ها تداخلی ایجاد نکند. همین‌طور ایگوِ بیمار را با تقویت خودمختاری و بهبود روابط اُبژه‌ای پخته تقویت می‌کند. وی پیشنهاد می‌دهد پاسخ دادن به سوالات مریض با سکوت، تحمل وی برای ناکامی‌را افزایش می‌دهد این کاربرد درست سکوت است که البته باید با گرمی‌و صمیمیت طبیعی همراه باشد.
آیا اگر روانکاو ساکت باشد گرمی‌و صمیمیت برداشت می‌شود؟ استفاده از سکوت با خطراتی نیز همراه است.

* سکوت روانکاو ممکن است مانند محرومیت و غفلت احساس شود و به کناره‌گیری و شدید شدن ترس از رها شدن در بیمار بینجامد.

* سکوت ممکن است باعث شود بیمار، درمانگر را غیرعلاقه‌مند وحواس‌پرت درک کند طوری که از نظر هیجانی درگیر درمان نیست و این حس رابطهٔ درمانی را تحت تاثیر قرار دهد.

* بروکبنک (۱۹۷۰) سکوت پی‌در‌پی روانکاو را ناشی از انتقال متقابل می‌داند که ممکن است به عنوان خنثی بودن روانکاو توجیه شود. در واقع این سکوت ممکن است در سکوت بیمار سهیم باشد و تا زمانی که انتقال متقابل به‌درستی درک نشود سکوت بیمار نیز فهمیده نخواهد شد. بیمار ممکن است در جهت همانندسازی با درمانگری ساکت، تنها داده‌هایی را ارائه دهد که با جهت‌گیری و انتظارات وی مطابقت داشته باشد. او نتیجه گرفت برای آن‌که درمانگر به‌خوبی معنای سکوت بیمار را بفهمد، باید تعارضات درون‌روانی و فانتزی‌های انتقالی خود و بیمار و «اثر متقابل داینامیک» بین آن‌ها را بررسی کند.

* برخی نیز سکوت روانکاو را به‌طور‌کلی زیان‌آور می‌دانند و آن را ابراز انتقال متقابل تلافی‌جویانه و تنفری می‌دانند که به شکل محرومیت دهانی خود را نشان می‌دهد. سکوت طولانی روانکاو به عنوان یک تکنیک، مغایر با ساختار روانکاوی است و این تکنیک گویی بیشتر برون‌ریزی است تا حساسیت روانکاو به انتقال. روانکاو بجای آن‌که تحلیل کند بیمار را از آن منع می‌کند.

* سکوت ممکن است دفاعی علیه خشم برانگیخته‌شده توسط بیمار یا آرزوی اقناع نیاز به نزدیکی او باشد که در حقیقت می‌تواند به عنوان رفتاری اغواگرانه تعبیر شود. از نظر لنگ چنین انتقال متقابلی خود را در سکوت‌های تکراری و زیاد از حد نشان می‌دهد که غیرضروری است.
به‌هرحال سکوت درمانگر برای بیمارانی که نیاز به ارتباط هیجانی و حمایت دارند، مخرب است. لازم است درمانگر در به کار بردن مداخله‌ای،‌ آگاه باشد که چگونه سکوتش کیفیت رابطهٔ درمانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
سکوت بیمار به مثابه ارتباطی است که باید فهمیده شود. سکوت درمانگر نیز شکلی از ارتباط است اما باید با مهارت به‌کار برده شود تا همچنان معنای پذیرندگی و تعهد داشته باشد.

 

Lane, R.C, Koetting, M.G, Bishop, J. (2002). Silence as communication in psychodynamic psychotherapy. Clinical Psychology Review, 22, pp: 1091–1104.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.